door ds. Jenno Sijtsma

Laten wij in ons hart altijd nederig zijn en laat de Heer onze God de bron van onze vreugde zijn. We moeten ons niet laten voorstaan op bepaalde voorspoed die bij deze wereld behoort, maar we moeten ons ervan bewust zijn dat ons geluk pas komt als dit vergankelijke voorbij is…Laat niemand blij zijn over het hier en nu, want anders blijft hij onderweg steken. Laat heel onze vreugde op onze toekomstverwachting berusten, laat heel ons verlangen uitgaan naar het eeuwige leven.

Deze diepzinnige en het hart naar Boven richtende woorden sprak bisschop Aurelius Augustinus (354-430) in een van zijn verhandelingen over het Evangelie van Johannes, ongetwijfeld het lievelingsevangelie van de kerkvader. In een omvangrijk werk, waarin Augustinus de vier evangeliën met elkaar vergelijkt, merkt hij op dat de eerste drie evangelisten zich overwegend bezig hebben gehouden met de aardse Jezus en zijn historisch optreden als mens. De evangelist Johannes daarentegen, richt zijn aandacht hoofdzakelijk ‘op de godheid van de Heer, waardoor die aan de Vader gelijk is…Johannes verheft zich er boven de drie anderen naar hogere sferen: hij stijgt uit boven de dampkring die de hele aarde bedekt, en bereikt de heldere hemel om vandaar met de zo scherpe en betrouwbare blik van zijn geest het Woord te zien, dat in het begin is.’

Als geen ander heeft Augustinus het bevrijdende evangelie van Jezus Christus gepredikt. In Geef mij te drinken zijn de door de week gehouden verhandelingen over de eerste vijf hoofdstukken van het Johannesevangelie die hij In Hippo en andere plaatsen de jaren door heeft gehouden, bijeengebracht. Het is een eerste bundel, met in totaal 23 overwegend vrij uitvoerige verhandelingen van de in totaal 124 verhandelingen, die als preek zijn gehouden. De redactie gaat ervan uit dat nog twee bundels met preken zullen volgen, met dit verschil dat die preken korter zijn en veel bondiger en zakelijker op de evangelieteksten ingaan.

Prediker en pastor
Door alles heen wordt helder dat Augustinus in deze vers- voor- vers verklaring van het Johannesevangelie een zeer bewogen prediker en pastor is geweest, die zich moeite getroostte ook moeilijke passages helder en begrijpelijk uit te leggen en te verwoorden. De geloofsgemeenschap die tijdens de eredienst rond de schrifttekst bijeen was, mag gezien worden als een leerhuis. Daarbij beschouwde Augustinus, hoe geleerd hij ook maar was, zich veelal als medeleerling van zijn luisteraars in de kerk en merkt hij zelfs op:”Ik ben niet belangrijk, ik ben een onbeduidend mens.” Typisch voor hem is ook een opmerking als:”Probeer het te begrijpen als u ook maar enigszins kunt”, en “Houd uw aandacht er goed bij, dan zal de Heer mij geven zoveel ik kan bevatten, en zult u horen zoveel als u kunt bevatten.” Dat geldt ook voor de lezer van deze verhandelingen. Want Augustinus geeft vaak een totaal andere uitleg van de tekst dan wij tegenwoordig gewend zijn. Natuurlijk heeft hij gelijk dat er eerbied in de gelovige moet zijn, en dat daarna het begrip als vrucht zal volgen. Wie de Schrift leest, zonder zijn hart te willen laten aanspreken, zal zich niet herkennen in de wijsheid en de waarheid van God. Zo zegt Augustinus terecht dat de doop een mens niets baat zonder de liefde, want zonder de liefde is een mens niets.

Geestelijke betekenis van de tekst
Het is opvallend hoe vaak de uitleg de geestelijke kant op gaat. Zo ziet Augustinus in de bruidegom op de bruiloft in Kana een afbeelding van de persoon van Jezus Zelf., en de goede wijn is volgens hem het evangelie. Over de vaten die een inhoud hadden van twee of drie metreten zegt Augustinus dat het bij twee ook gaat over de Vader en de Zoon en wanneer “ik drie zeg, breng ik duidelijker de Drievuldigheid tot uitdrukking.” In de langste verhandeling, die over de ontmoeting met en het gesprek van Jezus met de Samaritaanse vrouw, ziet hij de put als ‘het dieptepunt van ons bestaan`, en de vrouw is ‘draagster van het beeld van de kerk.’ Het water in de put is het ‘wereldse genot, dat in de duistere diepte ligt. De mensen halen dat genot van daaruit omhoog met de kruik van hun begeerte. Voorovergebogen laten zij hun begeerte naar beneden zakken om het genot te bereiken en dat wordt dan opgeschept uit de diepte. Zo wijden ze zich aan het genot, terwijl hun begeerte het voortouw neemt en er eerst op is afgestuurd. Wie namelijk niet eerst zijn begeerte erop afstuurt kan het genot niet bereiken.’

Geef mij te drinken
Centraal in de uitleg staat de persoon van Jezus Christus, die uit een mens is geboren, mens en God was. Hij is de inhoud van de prediking en door in Hem te geloven mag de mens de vergevende genade van God ontvangen, want God ‘geeft zonder tegenprestatie te verlangen. Dus moet een mens God niet liefhebben om de beloning, laat Hijzelf uw loon zijn.’ Dan zal de gelovige een lamp zijn en getuigenis afleggen, door de Geest geleid, over Christus, die het levende water is. Geef mij te drinken van dat water, zei de Samaritaanse vrouw, maar zij begreep het nog niet. De lezer van deze verhandelingen wordt aangespoord het Woord van God te lezen en ter harte te nemen. Het is geweldig daarbij geholpen en gesteund te worden door deze wijze kerkvader, die de Schrift kende en wist waar het heil gezocht en gevonden kan worden. Dat geeft hij in elke verhandeling de hoorder en de lezer mee, op een onnavolgbare manier doorlichtend en doordacht zeggend wat in zijn ogen oplicht uit de tekst. Natuurlijk zijn er passages die ons door de uitleg doen glimlachen en zeker veel geestelijke uitleg nemen wij voor lief. Maar de kracht van deze verhandelingen is de diepe ootmoed en bewogenheid waarmee Augustinus vanuit het evangelie de hoorder geraakt heeft en de lezer wil raken. Deze verhandelingen maken duidelijk dat geloof en geloven een op weg zijn betekenen, en dat een goede levenswandel tot inzicht leidt, een inzicht dat verrijkend en verreikend is.

Uitgeverij Damon heeft het indrukwekkende boek fraai gebonden uitgegeven, ingeleid , vertaald en van aantekeningen voorzien door classicus Hans Tevel en theoloog Hans van Reisen.

Damon B.V., Uitgeverij
487 pagina’s
Hardcover
€ 49,90

Bestellen