De leugen van Jonas Woldemariam
Door ds. Jenno Sijtsma
Jonas, zo blijkt uit bovenstaande citaat, heeft bepaald geen plezierige jeugd gehad. Zijn ouders maken veel ruzie en hebben eigenlijk geen idee wie de ander werkelijk is. Zijn vader Yosef is uit Ethiopië naar Amerika gegaan om daar werk te zoeken en als alles goed gaat wil hij zijn vrouw later over laten komen. De reis naar Amerika heeft hem drie jaar van zijn leven gekost en die tocht heeft hem voor het leven getekend. Hij is wantrouwig geworden ten opzichte van iedereen en als er ook maar iets gebeurt dat hem niet aanstaat krijgt hij een driftbui en slaat woest en wreed om zich heen. Dat moet zijn vrouw, die ook in Amerika is gekomen, dan ontgelden en regelmatig loopt ze rond met een gekneusde arm of een blauw oog, en soms gaat ze daarom niet het huis uit.
De auteur Mengestu tekent het huwelijksleven van de vader en moeder van Jonas, die ieder voor zich ongelukkig zijn. Moeder Mariam vindt haar man een vreemde, die in zichzelf praat als hij denkt dat niemand het hoort en ’s nachts naakt het bed uitgaat en in de kamer op de bank ligt te jammeren en te grommen. Ze merkt dat ze hem begint te haten met als gevolg dat ze hem op de gekste momenten weet te sarren, zich ervan bewust dat hij dan driftig wordt. Ze heeft geleerd geen emoties in daden om te zetten en dat is de eerste les die Jonas van haar heeft geleerd.
Liegen is Jonas’ tweede natuur geworden. Hij heeft een graad in de Engelse literatuur behaald, maar gaat gebukt onder een verschrikkelijk minderwaardigheidsgevoel. Hij gaat eenzaam door het leven en een groot deel van de nachten brengt hij alleen door, beseffend dat hij moeite heeft in gezelschap van andere mensen te verkeren. Hij trekt zich steeds meer in zichzelf terug en leert op te gaan in de achtergrond. Die houding bevalt hem steeds beter en uiteindelijk begint hij zijn ongrijpbaarheid te beschouwen als onmisbaar om te overleven en zijn levensfilosofie wordt: wie je niet ziet kan je ook niet kwetsen. Hij krijgt een baan in een centrum voor vluchtelingenhuisvesting in Manhattan en moet asielverklaringen doorlezen. Met zijn ongebreidelde fantasie weet hij in die verklaringen van alles en nog wat te wijzigen en aan te vullen, niet terzake doende woorden door te strepen en belangrijke zaken aan te dikken, zodat het enigszins waarheidsgetrouw overkomt, want de vluchtelingen fantaseren er net zo gemakkelijk op los als Jonas zelf. Op zijn werk leert hij de advocate Angela kennen, die in tegenstelling tot Jonas barst van de ambitie. Na enkele maanden trouwen ze en dat blijkt vanaf het begin de grootste vergissing van hun leven te zijn. Het huwelijk is verre van gelukkig en al gauw spreken ze soms dagen niet met elkaar. Angela maakt er een gewoonte van Jonas te beschuldigen van volstrekte gevoelloosheid en regelmatig brengt ze de nachten elders door, zonder hem een verklaring daarvoor te geven, met gevolg dat Jonas zich meer en meer en gauw en graag in zichzelf terug trekt. Via Angela krijgt hij een baan als leraar en dat gaat hem goed af. Als hij gaat vertellen over zijn vaders leven en de tocht van Ethiopië naar Amerika komt hij helemaal los en inplaats van Engelse les te geven vertelt hij met veel fantasie over zaken die niet tot de werkelijkheid behoren maar die hij dermate spannend weet te brengen dat de leerlingen aan zijn lippen hangen. Maar als hij ter verantwoording door de directeur wordt geroepen gaat hij zomaar weg van de school.
Als er een breuk komt in zijn huwelijk met Angela en hij zijn baan opzegt besluit Jonas de huwelijksreis die zijn vader en moeder in Amerika hebben ondernomen te gaan maken om zodoende erachter te komen wat hen bezielde om samen door het leven te gaan, maar bovenal om te ontdekken waarom hij een pathologische leugenaar is geworden die een eigen leven leidt waarin het woord geluk niet voorkomt. Op die reis vertelt hij over het huwelijk van zijn ouders en dat van hemzelf. Het is indroevig geschiedenis, waarin Jonas steeds meer ontdekt hoe de scheiding van zijn ouders heeft plaatsgevonden, zijn vader eenzaam is gestorven en zijn moeder op een bepaald moment is overgegaan tot een daad die ze verwacht had nooit te kunnen of te zullen doen, met alle gevolgen van dien.
Dinaw Mengestu(1978), zelf samen met zijn zus en moeder uit Ethiopië gevlucht vertelt een weergaloos verhaal, intriest, maar met ingehouden dramatiek en kracht, die de lezer op elke bladzijde boeit. Feit blijft dat het leven als immigrant onnoemelijk zwaar kan zijn.
De leugen van Jonas Woldemariam, door Dinaw Mengestu
Prijs: € 19,95
Bindwijze: Gebonden
Aantal pagina’s: 318